Ślady bitwy


Bitwa nad Bzurą była największym starciem kampanii wrześniowej. W jej trakcie zmagało się ze sobą przeszło 650 tys. żołnierzy, z czego ok. 225 tys. po stronie polskiej. Spośród 115 tys. żołnierzy Armii „Poznań” do stolicy przedostało się zaledwie ok. 12 tys., zginęło niemal 9,5 tys., 19 tys. odniosło rany, tysiące innych znalazło się w niewoli.

Na gigantycznym pobojowisku bitwy nad Bzura pozostało na zawsze tysiące polskich żołnierzy. Już po zakończeniu bitwy zaczęły powstawać pierwsze cmentarze, na których chowano poległych ekshumując ich z mogił polowych. Pomimo represji ze strony Niemców miejscowa ludność starała się tak chować poległych, aby możliwa była ich późniejsza identyfikacja.

Dziś zwiedzając pole bitewne raz po raz napotykamy wojskowe cmentarze. Do największych należą:

Łęczyca – 629 poległych,
Łowicz – 269 poległych,
Kompina - 342 poległych,
Młodzieszyn – 3773 poległych,
Iłów – 1200 poległych,
Rybno – 1000 poległych,
Giżyce – 350 poległych,
Brzozów – 120 poległych,
Sochaczew – 3693 poległych,
Łomianki – 2500 poległych.

Łącznie na 72 cmentarzach i kwaterach wojskowych na cmentarzach parafialnych, począwszy od Łęczycy i Uniejowa aż po Łomianki pod Warszawą i wojskowe cmentarze Stolicy spoczywa prawie 20 tysięcy poległych i zmarłych z ran żołnierzy dwóch polskich armii: „Poznań” i „Pomorze”. Pośród nich jest aż trzech generałów: gen. bryg. Franciszek Wład – waleczny dowódca 14 Dywizji Piechoty, gen. bryg. Stanisław Grzmot – Skotnicki, jeden z siódemki Beliny oraz gen. bryg. Mikołaj Bołtuć – dowódca Grupy Operacyjnej „Wschód”.

Najbardziej znana placówką muzealną zajmującą się zbieraniem pamiątek po bitwie nad Bzurą jest Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzura w Sochaczewie (pl. Kościuszki 2, www.e-sochaczew.pl). Pamiątki po bitwie odnaleźć można również w Muzeum Bitwy nad Bzurą w Kutnie (Park im. Wiosny Ludów, http://www.muzeumkutno.republika.pl) i w Muzeum Armii „Poznań” w Poznaniu (Cytadela Poznańska, www.muzeumniepodleglosci.poznan.pl) i wielu muzeach lokalnych (Żyrardów, Lipce Reymontowskie, Łowicz).

Hołdem pamięci dla poległych nad Bzura i żyjących Weteranów, jest odbywająca się co roku, zawsze w trzecią niedzielę września, wielka rekonstrukcja historyczna w Brochowie koło Sochaczewa, gromadząca prawie 600 rekonstruktorów, wiele oryginalnych pojazdów z epoki i oglądana przez prawie 25 tysięcy widzów (Brochów, powiat sochaczewski, www.bzura2007.pl).